plusresetminus
۰
فراخوان بررسی آئین گوگری در بختیاری به مناسبت مبعث؛ 09

تساهل و پذیرش اقلیت های پناه آورده در سایه آیین برادری بختیاریها

تساهل و پذیرش اقلیت های پناه آورده در سایه آیین برادری بختیاریها

ایبنانیوز / سرویس اجتماعی / یادداشت / اسکندر مقصودی*

قوم بختياري بیشتر با ویژگی جنگاوری شناخته شده تا ارزشهايي چون علم و هنر؛ زيرا منطقه ی بختیاری به واسطه ي شرايط ژئوپلتيك، همواره يكي از كانون هاي مهم مواجهه و مردم این منطقه اولين مدافعان دفاع از كيان كشور بوده اند و نبردهای آنان در جنگ هاي برون مرزی و درون مرزي، نمودار این واقعیت است؛ حضور بختیاریها در ارتش صفوي براي تثبيت مرزهاي كشور و دستیابی به امنيت پایدار کشور در آن دوره، فتح روش مند و تاكتيكي قندهار در عصر نادرشاه افشار، فتح تهران براي برقراري مشروطه و جنگهاي متعدد و مبارزه در برابر پهلوي اول و دوم و بالاخره حضور در سطوح مختلف دفاع مقدس ۸ ساله در برابر جنگ تحملیلی عراق علیه ایران، این مدعا را تصديق مي كنند.

برجستگی سنت جنگاوری در بختیاری، مانع از ظهور عرفا، شعرا و انديشمندان در این منطقه نشد. همچنین توانایی این قوم در جنگاوری باعث از میان رفتن روح تساهل فرهنگی در میان ایشان نگردید. به این ترتیب، در دوره های مختلف تاریخ مشاهده می کنیم که سرزمين بختیاری، پناهگاه مظلومان از هر تبار و ديار بوده و بختیاریها با محبت و تساهل، پناه خواهان و مهمانان را پناه و جای داده اند.

همزيستي و عطوفت با اقوام همسايه و پناه آورده و گاهي جذب و همزباني اين اقوام با بختياري ها و حضور متعدد پژوهشگران و جهانگردان خارجي مي تواند پژوهشي جالب در اين زمينه باشد: از پناه آوردن شمس الدين محمد جويني صاحب ديوان و وزارت در قرن هفتم نزد يوسف شاه بختياري از بيم ارغون شاه مغول، تا شخصيتها و روشنفكراني كه طي جنگ جهاني اول به سرزمين بختياري پناه آوردند، همه و همه، نمودهایي از روح تساهل فرهنگی قوم بختیاری هستد.

استاد باستاني پاريزي در اين باره مي گويد: «فراموش كرده ايم كه اين ايلات بختياري در عين حال كه گلوله تفنگ دشمن از بيخ گوششان رد شده است و جوانانشان به آن تير كشته شده اند، وقتي در پايان جنگ (قيام مشروطه و فتح تهران) همين بختياريها پيروز شده اند و رئيس سپاه دشمن - و جمعي كثير را اسير گرفته اند - با همه اينها، از اجراي حكم اعدام دادگاه صحرايي در مورد دشمن خود سر باز مي زنند و مي گويند ما بر طبق رسم ايلي خود اسير را نمي كشيم.» (باستانی پاریزی، تلاش آزادي، چاپ پنجم، ص ۱۹۵)

همین پژوهشگر در مورد مبارزان وطن دوست كه در سالهای جنگ جهانی اول و در پی هجوم روسها و انگليسيها، به منطقه ی بختياري پناهنده شدند، مي گويد: «در همين كوهستان زني مي زيسته كه برابر صد مرد در سرنوشت تاريخ معاصر ما دخيل بوده است. مقصودم بي بي مريم (سرهنگ) بختياري است كه وقتي در جنگ بين الملل اول ايرانيان وطن خواه از اولتيماتوم روس و بعدا هجوم انگليسي ها ناچار به مهاجرت شدند و ... اين زن نامدار همه ي آنها را ماهها پناه داد و وسايل رفتن آنها را به غرب و كرمانشاه و بالاخره عثماني فراهم ساخت ... از جمله پناهندگان ... يكي هم وحيد دستگردي بود گوينده شعر نارنجك. اگر دست قنسول انگليس به اين مرد مي رسيد، تكه بزرگ او گوشش بود.» (باستانی پاریزی، مجله ارمغان، سال دوم، ص ۲۰۲)

جالب است بدانيم به گفته ي دهخدا، فكر تدوين تأليف دو كتاب «لغت نامه» و «امثال و حكم» در همان ایام پناهندگی وی در منطقه بختياري پديد آمد و او در سايه الطاف و مهرباني اين مردم و برخورداری از كتابخانه ي مجهز مرحوم لطفعلي خان امير مفخم و فتحعلي خان سردار اعظم در قلعه دزك، توانست منابع و موارد اوليه اين آثار را به دست آورد.

باستاني پاريزي درباره ی شاخص هاي فرهنگي اين قوم می نویسد: «منطقه بختياری يكي از نادر مناطقي است كه نسبت به جمعيت و وسعت خود، پذيراي گروه هاي زيادي از سادات اهل بیت (ع) مي باشد. کوه هاي بختياري پناهگاه مطمئن و امني براي سادات و علويان بوده و مهاجرت سادات به منطقه بختياري تا ۱۵۰ سال پيش ادامه داشت. كثرت سادات در منطقه بختياري و سكونت ديرينه ي آنان گواه روشني است كه از ديرباز سادات و شيعيان در سرزمين بختياري استقرار داشتند. دوستي و مودت اهالي با سادات زمينه ي سكونت دائم و جذب آنان در اين منطقه گرديد.» (باستانی پاریزی، مقدمه بر ديوان اشعار پژمان، ص ۳۲)

طوايف مختلف بختياري براي سادات احترام فراواني قائل اند. بختياريان که خود به شاخه ها و طوايف مختلفي تقسيم مي شوند، هيچگاه سادات را محدود و مقيد به دسته و تیره های خود نكردند. سادات با همه طوايف بختياري رابطه حسنه اي داشته و دارند، خود را بختياري مي دانند و همواره منزلت و جايگاه والايي در بين بختياري ها داشته اند. بختیاریان از قدیم الایام، سادات و متوليان امام زاده ها را، بر مبناي دوري و نزديكي جغرافيايي و پيوندهاي تاريخي و براساس سنت كهن طوائف و تيره ها بين خود تقسيم نموده اند.

در برخی کتب تاریخی آمده که تعدادی نوازنده و صنعتگر و... در زمان بهرام گور (و توسط دیگر پادشاهان در دوره های گوناگون) به این سرزمین آورده شده یا خود آمده اند و این مهاجرین هنرمند به زودی در دامان فرهنگ تساهل و نیک دلی بختیاریان، جذب و ساکن شدند. آن گونه که پژوهشگران گفته اند «بختیاریان با شعر و موسیقی به دنیا می آیند و با آن از این جهان رخت بر می بندند». در این سیر زندگی، هنرمندان همیار - ی که به آنها اشاره شد - در کنار برادران بختیاری خود همگام غمها و شادیها هستند. و طوایف این قوم، از طریق همین هنرمندان، احساسات درونی خود را به هموندان خود و دیگر اقلیت ها ابراز می دارند.

در بررسی شعر و موسیقی بختیاری، می توان نمایه هایی از این آیین تساهل و دیگرخواهی (غریب نوازی) را دید. از بیش از ۹۰ مقام و آهنگ موسیقی بختیاریان، چندین آهنگ، ویژه ی خوش آمد گویی و پذیرایی از سران و مهمانان اقوام دیگر است؛ مانند: عرو بوزی (عرب ها)، تهرانی (ارمنی ها)، سیامون (سایمون، ارمنی ها)، کردی و...

یکی از اقوامی که از سالیان پیشین در این فرهنگ و دیار جای گیر شده و و بر سفره ی تساهل قوم بختیاری نشسته اند، ارمنیان بودند که در عین حالی که تشابه دینی با بختیاری ها نداشتند ولی آنچنان در این فرهنگ جذب و هضم شده اند که گویی از سالیان دور، همسایه و همدل بوده و در سایه مهر انسانی و برادری در کنار هم زیست کرده اند.

آهنگ هایی مانند «تهرانی» و «سیامون» یا «سایمون» از ساخته های هنرمندان ارمنی است یا توسط هنرمندان بختیاری و برای پاسداشت سنتها و آیین های مردم مورد اشاره در موسیقی بختیاری به وجود آمده و امروز نیز وجود دارد. همین طور آهنگ هایی که در موسیقی بختیاری برای ابراز دوستی و به رسم انسانیت، به نام و برای کردها، عربها، قشقایی ها و... ساخته شده اند.

این آیین وحدت و یک گرایی در سایه ی سنت برادری (گهو گری) به دست آمده و در تمامی مراحل زندگی آنان، از سور و سوگ تا دیگر حوزه های اجتماعی – فرهنگی، آنان را همراهی می کند؛ بطوری که می بینیم عده ای از خانوارهای قشقایی در خانه به زبان قشقایی صحبت می کنند و در روستا یا شهر، به زبان بختیاری سخ می گویند و تضاد و تنافری بین این دو نمی بینند.

* پژوهشگر فرهنگ و هنر بختیاری، مدیر وبسایت www.dawar.ir

پی نوشت ها:
۱- عكاشه، اسكندر خان. تاريخ ايل بختياري، تهران: نشر فرهنگسرا، چاپ اول ۱۳۶۵
۲- باستانی پاریزی، محمدابراهیم. مقدمه بر ديوان اشعار پژمان، ص ۳۲ و مجله ارمغان، سال دوم، ص ۲۰۲ ) و تلاش آزادي، چاپ پنجم، ص ۱۹۵
۳- مقام ها و دستگاه های سازی و آوازی این نواها در موسیقی بختیاری را پیشتر تشریح کرده ام: «هزار دنگ و دوندال»؛ فرهنگ اشعار بومی بختیاریان، تألیف اسکندر مقصودی، ۱۳۷۳ و کتاب الکترونیک «آواها و نواهای سرزمین بختیاری»؛ سازینه های (مقام) موسیقی بختیاری به روایت استاد مهرعلی نجاتی، تألیف اسکندر مقصودی، ۱۳۸۵.

مطلب مرتبط:
- فراخوان غیردولتی بررسی سنت و آئین برادری (گو گری) در جامعه بختیاری

ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما

feedback
United States
مراد بختیاری
جالب است که این تساهل دو سویه است یعنی تاثیر گذاری و تاثیر پذیری ، و این امر در بعضی موارد مانند "زبان" زیان آور بوده و زبان اکثر طوایف که در مجاورت شهرها یا روستاهای غیر بختیاری قرار داشته اند بیش از تاثیر گذاری متاثر بوده است
feedback
اتحاد بختیاری
مقاله فوق العاده ای بود.
طراحی سايت جديد ايبنانيوز چگونه است؟
بهتر شده
فرق چندانی نکرده
بدتر شده

سردیس طلایی سردار اسعد از رهبران جنبش مشروطه روانه بازار شد

سردیس طلایی سردار اسعد از رهبران جنبش مشروطه روانه بازار شد

جاده ی جهل، شیر سنگی های لُشتر را از پای در آورد

جاده ی جهل، شیر سنگی های لُشتر را از پای در آورد